Qazaxıstan

Qara və Xəzər dənizləri arasındakı kanalın Azərbaycana neqativ təsiri

Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayev açıq dənizə çıxış əldə etməklə böyük bir regionun iqtisadi inkişafından danışıb.

Başqa perspektivli layihələrdən biri Qara və Xəzər dənizləri arasında “Avrasiya” kanalının çəkilməsi layihəsi ola bilər”.

Bunu Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayev Avrasiya İqtisadi İttifaqının genişləndirilmiş iclasında çıxışı zamanı deyib.

N.Nazarbayev həmçinin Qazaxıstandan başlayaraq Rusiyadan keçməklə Avropa ilə Asiyanı birləşdirəcək “Avarsiya” yüksək sürətli avtomagistral yolun tikliməsini təklif edib.

Rusiya tərəfindən bu layihəyə rəsmi cavab olmasa da, ancaq KİVlərdə müstəqil ekspertlər tərəfindən verilən qiymət neqativ olub. Belə ki, rusiyalı ekspertlərin rəylərinə görə, Nursultan Nazarbayevin təklifi hazırkı şəraitdə və orta perspektivdə Xəzəryanı ölkələr içərisində əsasən qazaxıstanın maraqlarına cavab vermiş olardı. Belə ki, bu layihəyə kapital qoyuluşu əgər bütün Xəzəryanı ölkələr  tərəfindən həyata keçirilsəydi və ya edilən investisiyaların həcminə görə kvotalar müəyyənləşdirilsəydi belə, yenə Qazaxıstan daha çox udmuş olardı. Ona görə ki, aparılmış hesablamalar göstərir ki, hazırda Xəzərdə daşımaların böyük hissəsi neft və neft məhsullarının üzərinə düşür. Burada Rusiyanın xüsusi çəkisi payı demək olar ki, yoxdur. “Avrasiya” kanalı işə düşdükdə onunla neft daşımalarının payı çox cüzi ola bilər, çünki həm Qazaxıstan, həm də Azərbaycan boru ixracından istifadə edir, Türkmənistana isə Azərbaycan vasitəsilə  Aralıq dənizinə çıxmaq həm vaxt baxımından, həm də kommersiya şərtlərinə görə daha sərfəlidir.

Qeyri-neft yüklərinin daşınmasına görə isə Qazaxıstan “Avrasiya” kanalı vasitəsilə həm xeyli gəlir götürə bilər, həm də Rusiya ərazisindın keçən TransSib dəmir yoluna (Şərqlə Qərb arasında) yaxşıca alternativ marşrut əldə edə bilər.  Hazırda Çindən Avropaya daşınan yüklər Qazaxıstanın Xəzərdəki Aktau limanına gələrək buradan bərələrlə Bakı yaxınlığındakı Ələt terminalına daşınır, oradan isə dəmir yolu ilə Gürcüstan limanlarına və yenidən bərələrlə Ukrayna limanlarına və yenidən dəmir yolu ilə Avropaya. Belə isə Qazaxıstan yükləri heç bir gömrük-keçid məntəqəsində yoxlanış etmədən Aktau limanından birbaşa Qara dənizdəki Avropa limanlarına göndərmək imkanı qazanardı.

Qeyd etmək lazımdır ki, 2015-ci ilin nəticələrinə görə, TransSib dəmir yolu ilə ümumilikdə 113 milyon ton yük daşınıb (əvvəlki illə müqayisədə artım 3,9%). 2010-cu illə müqayisədə yükdaşımaları 11% və ya 11,3 milyon ton artıb. 20 futluq konteynerlərin daşımalarının həcmi 2010-cu illə müqayisədə 57% artaraq 504 min ədəd təşkil edib ki, bunun da 131 mini tranzit daşımaları olub.

Сaspian Barrel